کد مطلب: 12823
 
نگاهی به آداب عزاداری امام حسین(ع) در روایات معصومین
عزاداری ادب دارد، ادب آداب دارد
يکشنبه ۱۸ شهريور ۱۳۹۷ ساعت ۱۱:۴۹
 
مجالس عزاداری برای مصائب اهلبیت علیهم السلام یکی از مهمترین شیوه های اوامر آنهاست؛احادیث و روایت‌های فراوانی از معصومی در مورد آداب عزاداری بر مصائب سیدالشهدا علیه السلام و دیگر مواردی که دخالت مستقیم و یا غیرمستقیم به زنده نمودن شعائر حسینی دارد، نقل‌شده است.
عزاداری ادب دارد، ادب آداب دارد
 
1- لزوم پرداختن به عزاداری

امام حسین (ع) فرمود: «قولوا لاولیائنا یهتمون فی اقامه مصائبنا».
«به دوستان و شیعیان ما بگوئید در اقامه و برپایی (مجالس) عزا و مصیبت‌های ما همّت و کوشش نمایید».

در روایتی از حضرت امام رضا (ع) رسیده است:
«آن‌کس که مصائب ما را به یاد آورد و بر مصائب ما بگرید، در قیامت با ما و در درجه‌ای که ما هستیم خواهد بود و کسی که مصیبت ما را به یاد دیگران بیندازد و خود بگرید و دیگران را بگریاند روزی که چشم‌ها گریان است چشم او گریان نخواهد بود؛ و کسی که در مجلسی بنشیند که امر ما (مکتب ما) در آن احیاء می‌گردد روزی که دل‌ها می‌میرد قلب او نمی‌میرد»

مالک جهنی می‌گوید امام باقر (ع) درباره روز عاشورا فرمود:
«در روز عاشورا برای امام حسین (ع) زاری کرده و بگریید و اهل خانه را هم امر به گریستن بر آن حضرت کنید، در خانه خود برای حضرت مجلس عزا بر پا کرده و داغ خویش را ابراز کنید و ضمن دیدار و ملاقات همدیگر بر آن حضرت گریه کنید و یکدیگر را در داغ امام حسین (ع) تعزیت دهید و هرکس این عمل را انجام دهد برای او در نزد خدا ثواب دو هزار حج و عمره و جهاد در رکاب رسول خدا و امامان هدایت‌گر را ضمانت می‌کنم

2- ادب در مجلس عزای حسینی

امام رضا (ع) فرمود:
«با فرارسیدن ماه محرم پدرم موسی بن جعفر (ع) با چهره خندان دیده نمی‌شد و حزن و اندوه سراسر وجودش را فرامی‌گرفت تا روز دهم فرامی‌رسید آن روز مصیبت، اندوه و گریه آن حضرت بود.»

1. قبل از هر نکته‌ای جا دارد عزادار باادب بنشیند و با سکوت به معارف اهل‌بیت (ع) و مصائب ایشان گوش فرا دهد.

2. هنگام وعظ و خطابه و مدح و بیان احادیث اهل‌بیت (ع) با ورود افراد از جا برخیزد و نظم مجلس را به هم نزند؛ بنابراین در مجلس عزا اگر کسی جا باز کرد لطف او را می‌پذیریم وگرنه در هرجایی که خالی بود می‌نشینیم و هر جا که برگزارکنندهٔ مجلس عزا امر کرد همان را انتخاب می‌کنیم.

3.احترام به سادات یا بزرگان و بالای مجلس نشاندن آن‌ها – در حدی که نظم مجلس به هم نخورد- باید مراعات شود.

4.در ایام عزا بهتر است از اسباب نشاط و شادی پرهیز شود. چگونه می‌توان در مجلسی که افراد برای عزیزان ازدست‌رفتهٔ خود برگزار کرده‌اند و همه برای عرض تسلیت آمده‌اند خنده و شوخی کرد؟

5 مجالس عزای حسینی جای تکبر نیست. بر در خانه اهل‌بیت (ع) باید متواضع و فروتن بود تا خداوند عزت و شرافت دنیا و آخرت مرحمت نماید. بعضی علمای خادم عزای سیدالشهدا (ع) که عزت دنیا و آخرت یافتند برای عرض ارادت و خلوص نیت در عزای حضرت با گوشهٔ عمامهٔ خود غبار کفش عزاداران را پاک می‌کردند. به احترام منبری و ذاکر مصائب می‌ایستادند و بهترین هدایا را به احترام به آن‌ها تقدیم می‌کردند و از آنان درخواست دعا داشتند.


6. با وضو به مجالس وارد شویم که وضو، قلب را روشن می‌کند. مجالس ذکر، محل نزول رحمت و محل رفت‌وآمد ملائکه و معصومین (ع) است و عظمت آن اقتضای با وضو بودن شرکت‌کنندگان را دارد؛ بعضی از بزرگان شیعه قبل از رفتن به مجالس ذکر مصیبت امام حسین (ع) غسل زیارت می‌کردند و زیارت عاشورا را می‌خواندند. شیخ جعفر شوشتری می‌فرماید: مجالس امام حسین (ع) حکم حرم سیدالشهدا (ع) را دارد و قُبه الحسین است.

7. وارد شدن به مجلس با پای راست نیز مانند حرم ائمه (ع) و مساجد احترام نسبت به مکان عزاداری است.


3-بردن فرزندان به مجالس

بردن فرزندان به مجالس عزای حضرت سیدالشهدا (ع) بهترین کلاس درس اعتقادی برای روشنی و صفای آن‌هاست. البته باید وضع روحی و جسمی آن‌ها را در نظر گرفت تا باعث خستگی و بی‌میلی آن‌ها به مجالس نشود.

امام خمینی فرموده‌اند؛ بهترین وسیله برای تعلیم و تربیت مجالس عزاداری سید مظلومان است.

شهید اندرزگو رحمه‌الله می‌فرمودند؛...توجه به مجالس اهل‌بیت (ع) باعث می‌شود که در خون بچه‌ها، عشق به اهل‌بیت (ع) رشد کند.


4- انفاق اموال در مجالس اهل‌بیت (ع)

همان‌طور که اقامه عزای خاندان رسول خدا (ص) از هر نوع آن؛ گریستن، نوحه و...نزد خداوند متعال و ائمه معصومین (ع) از اعلی درجه محبوبیت برخوردار است، صرف اموال، خدمت‌رسانی و رسیدگی به امور، برای هرچه بهتر، منظم و باشکوه‌تر برگزار شدن مجالس، نیز دارای اجر و مرتبه خاص نزد آنان می‌باشد، زیرا اقامه عزا و جمع شدن مردم برای ذکر و شنیدن مصائب اهل‌بیت (ع) باعث تعظیم شعائر مذهبی و دینی خواهد بود.

بدون تردید نصرت و یاری ائمه اطهار (ع) با بذل مال، محب را به ائمه (ع) نزدیک‌تر می‌نماید. امام حسن مجتبی (ع) می‌فرماید:
«هرکس ما را به دل دوست بدارد و با زبان و دست ما را یاری کند، با ما در بهشت در غرفه‌ای است که ما هستیم.»

خداوند متعال در پاسخ به حضرت موسی (ع) دربارهٔ عاشورا می‌فرماید:
«و هرکس مال خود را در محبت پسر دختر مصطفی صلی‌الله علیه و اله در طعام و غیر آن انفاق نمایند، به ازای هریک درهم یا دینار، هفتاد برابر در دنیا به او داده می‌شود و گناهانش بخشیده
مرحوم حاج اسماعیل دولابی: در ایّام سوگواری اهل‌بیت (ع) خصوصاً امام حسین (ع) چند شب درون خانه‌تان پرچم یا پارچهٔ سیاهی بزنید و لباس سیاه به تن بچه‌ها کنید و دورهم بنشینید و خودتان چند بیت از همان نوحه‌های سادهٔ قدیمی که به فطرت نزدیک‌تر است بخوانید و باهم سینه بزنید. آن‌وقت ببینید خدا و اهل‌بیت از فضل و عنایات با شما و خانواده‌تان چه ها می‌کنند.
و در بهشت جای‌داده می‌شود...»


امام صادق(ع) نیز در روایتی فرموده‌اند:
«ترک مکنید صلهٔ آل محمد صلی‌الله علیه و آله را از اموال خود، کسی که غنی باشد به‌قدر غنای خود و فقیر به‌قدر فقرش و کسی که بخواهد خداوند مهم‌ترین حاجت‌های او را برآورد، پس باید بدهد به آل محمد صلی‌الله علیه و آله و شیعهٔ ایشان آن مالی را که احتیاج به آن بیشتر دارد.»


امام خمینی در مورد افرادی که می‌گفتند مخارج روضه، صرف جنگ‌زدگان شود، فرمودند؛ اشخاصی که می‌گویند مخارج روضه را صرف جنگ‌زدگان کنید اشتباه می‌کنند، هرکدام از این دو از اهمیت خاصی برخوردارند که باید رعایت شوند.


5- لباس سیاه‌پوشیدن

لباس سیاه که شیعه در هر محرم می‌پوشد همان دود آهی است که خانه دل پُر از محبت او را در عزای سیدالشهدا (ع) اندوده است. تنها اشک دیدگان نیست که در خانه چشم نشان از عشق استوار شیعه به امامان معصوم (ع) دارد. شیعه را صد نشان دیگر از عشق و اخلاص در آستین‌هاست که یکی از آن‌ها جامه سیاه عزاداری است که در عاشورا بر تن می‌کنند و در غدیر آن را بدل به لباس سپید سرور و شادی می‌سازد.

اصبغ بن نباته می گوید بعد از شهادت مولای متّقیان امیرالمؤمنین (ع) وارد مسجد کوفه شدم، دیدم که:
«همانا امام حسن و امام حسین علیهماالسلام بعد از شهادت پدر بزرگوارشان در کوفه در عزای پدرشان مشکی پوشیدند»


6- گریستن بر امام حسین علیه السلام

با نگاهی به شیوه عزاداری برای امام حسین علیه‌السلام می‌توان دریافت که مهم‌ترین آیین در عزاداری آن حضرت (ع) گریستن است که از آدم تا خاتم بر مصائب سیدالشهدا (ع) گریسته‌اند.

احادیث و روایت‌های فراوانی از معصومین (ع) در مورد گریه کردن بر مصیبت سیدالشهدا (ع) گریه انداختن دیگران، اظهار کردن حزن برای سالار شهیدان و دیگر مواردی که دخالت مستقیم و یا غیرمستقیم به زنده نمودن شعائر حسینی (ع) دارد، نقل‌شده است که همه و همه بر اظهار نمودن حزن در مصیبت سیدالشهدا (ع) دلالت دارد.

حضرت امام حسن (ع) در روز شهادت خود هنگامی‌که امام حسین (ع) برای غربت و مظلومیت برادر گریه می‌کردند، فرمودند
«روزی به‌سختی روز شهادت تو نیست، ای اباعبدالله»

پیامبر اکرم (ص) فرمود:
«آگاه باشید که خداوند بر گریه کنندگان برای حسین (ع) از روی رحمت و مهربانی درود می‌فرستد.»

امام حسین (ع) در آخرین لحظات جان‌سوز خود، به امام سجاد (ع) فرمودند:
«پسرم! به شیعیانم سلام مرا برسان و به آن‌ها بگو: پدرم غریبانه از دنیا رفت، پس بر او با ناله گریه کنید و شهید از دنیا رفت پس بر او اشک بریزید.»


امام رضا (ع) می‌فرماید:
«گریه بر امام حسین (ع) گناهان بزرگ را محو می‌کند.»

مرحوم آیت‌الله مجتهدی تهرانی می‌فرمودند: به عقیده من همه‌چیز مردانه‌اش خوب است الا گریه که زنانه بودنش لطفش بیشتر است.


7- تباکی و اظهار تأسف

خود را به گریه زدن، خود را گریان نشان دادن، در راه احیای عاشورا و سوگواری بر عزای امام حسین (ع) همانند گریستن و گریاندن ثواب و پاداش دارد. حتی اگر کسی نگرید یا گریه‌اش نیاید، گرفتن این حالت، هم در خود شخص حالت اندوه و تأثر ایجاد می‌کند و هم به مجلس عزا، چهره و رنگ غم می‌بخشد. تباکی، هم‌سویی با داغ‌داران سوگ عاشوراست و مثل گریستن و گریاندن است.

امام صادق (ع) فرمود:
«اگر گریه‌ات نمی‌آید، خود را به گریه وادار کن، زیرا اگر به‌اندازه سرمگسی اشک از چشم تو بیرون آید، مبارک است و جای خوشحالی دارد»

در حدیثی هم که سید بن طاووس نقل کرده، چنین است:
«من تباکی فله الجنّه»[۱۵]: «هرکسی تباکی کند بهشت بر او واجب است».

و در حدیث قدسی آمده است:
«ای موسی! هریک از بندگانم که در زمان شهادت فرزند مصطفی (ص) گریه کند یا حالت گریه به خود بگیرد و بر مصیبت سبط پیامبر تعزیت گوید، همواره در بهشت خواهد بود»

8- مرثیه‌خوانی، نوحه‌سرایی و مداحی

از دیگر آیین‌های عزای امام حسین (ع) در فرهنگ و سیره اهل‌بیت (ع) مرثیه‌سرایی و مرثیه‌خوانی است.

امام صادق (ع) دراین‌باره می‌فرماید:
«خدا را سپاس که در میان مردم، کسانی را قرار داد که به سوی ما می‌آیند و برما وارد می‌شوند و ما را مدح و مرثیه می‌گویند».

امام رضا (ع) به دعبل شاعر فرمود:
«ای دعبل! برای امام حسین (ع) مرثیه بگو، تو تا زنده‌ای، یاور و ستایش گر مایی، پس تا می‌توانی از یاری ما کوتاهی مکن».

امام صادق (ع) می‌فرماید، پدرم امام باقر (ع) به من فرمود:
«ای جعفر! از مال خودم فلان مقدار وقف نوحه‌خوانان کن که به مدّت ده سال در (منا) در ایام حج، برمن نوحه‌خوانی و سوگواری کنند».

ابوهارون مکفوف می‌گوید:
«خدمت امام صادق(ع) رسیدم، حضرت مرا امر کرد که ذکر مصیبتی بخوان و من نیز اشعاری خواندم، هارون مکفوف تا مصراع اول مرثیه را برای حضرت خواند، امام صادق (ع) چندان گریست که ابوهارون ساکت شد، حضرت فرمود: او را بخوان و تمام کن اشعار را، بیشتر بخوان؛ که بعدازآن، صدای فریاد و ناله و گریه زنان در منزل بلند شد»

سرودن اشعار، از دیگر آیین‌هایی است که ائمّه اطهار (ع) ازجمله امام صادق (ع) بدان ترغیب و تشویق می‌کرد و خود مجالسی را برگزار و شاعران را گرد می‌آورد تا به سرودن و خواندن اشعار، عزای امام حسین (ع) را برگزار کند.


9- سینه زنی در مجالس اهلبیت (ع)

روش بزرگان گذشته دلالت بر استحباب سینه زدن و لباس سیاه‌پوشیدن و اظهار حزن و اندوه در مصیبت سیدالشهدا (ع) دارد. دختران و خواهران امام حسین (ع) سینه‌زنی نموده و اظهار حزن و اندوه نمودند و امام معصوم امام زین‌العابدین (ع) بر این کارها شاهد بوده و تائید کرده‌اند.

سینه‌زنی یک نوع عزاداری و اظهار ارادت نسبت به خاندان عصمت و طهارت است که از طریق سینه‌زنی، روضه‌خوانی و...خاطرهٔ فداکاری و جانبازی امام حسین (ع) و سایر معصومین (ع) برای همیشه در خاطره‌ها زنده می‌ماند. [


آیت‌الله فاضل لنکرانی می‌فرمودند:
سینه زدن برای ائمه (ع) به‌عنوان تعظیم شعائر دینی و زنده نگه‌داشتن خاطره و مظلومیت آنان در طول تاریخ موردتوجه متشرعه بوده و سبب تقویت و احیای حق و نشر معارف اهل‌بیت است.

امام خمینی نیز دراین‌باره فرموده‌اند:
عزاداری و سینه‌زنی برای سید مظلومان از افضل اعمال است./ هر مکتبی تا پایش سینه‌زن نباشد تا پایش سر و سینه زدن نباشد، حفظ نمی‌شود./ همان سینه‌زنی‌ها، همان نوحه‌خوانی‌ها، همان‌ها رمز پیروزی ماست.


مرحوم حاج اسماعیل دولابی می‌فرمودند:
سینه زدن برای امام حسین(ع) بدن را سبک و تمیز و زیبا می‌کند تا جایی که عکس خوبان خدا در آن پیدا می‌شود.


پایان/
Share/Save/Bookmark