کد مطلب: 10309
 
حلقه مفقوده مهندسی فرهنگی حجاب در دانشگاه‌ها
امین کوشکی
دوشنبه ۲۲ تير ۱۳۹۴ ساعت ۰۵:۲۶
۲
 
متاسفانه متولیان دانشگاه ها برای ارزیابی وضع موجود به نگاه صرف به ظواهر پوشش دانشجویان بسنده کرده و از بررسی دقیق دیدگاه های ذهنی دانشجویان غفلت نموده اند.
سلام سربدار - دکتر امین کوشکی، مدرس دانشگاه حکیم سبزواری:

آسیب شناسی فعالیت فرهنگی در خصوص حجاب در دانشگاه‌ها (با رویکرد مهندسی فرهنگی)

سالیان متمادی است که مقوله پوشش و حجاب به عنوان یک دغدغه مهم و اساسی، ذهن مسئولین کشور را به خود مشغول نموده است و هر کدام از دولت‌ها با رویکرد خاص خود سعی نموده‌اند این دغدغه را رفع نمایند. لیکن آنچه امروز در سطح جامعه شاهدیم این است که متاسفانه موضوع بد حجابی به عنوان یک معضل، بروز و ظهور جدیدی پیدا نموده و فرهنگ دینی و ملی ما را به چالش جدی می‌کشد. این مشکل در دانشگاه‌ها به عنوان جایگاهی برای حضور و تجلی نسل جوان بیشتر خود را نشان می‌دهد زیرا می‌تواند کارکرد اصلی دانشگاه در تولید علم را با چالش جدی مواجه نماید. لذا هدف این مقاله ارائه راهکار جهت رفع این مشکل در چارچوب مدل مهندسی فرهنگی می‌باشد.

حجاب

در فرهنگ معین و عمید برای «حجاب» معانی ذیل ارائه شده است: پرده، ستر، نقابی که زنان چهره خود را بدان پوشانند.، روی بند، برقع، چادری که زنان سرتا پای خود را پوشانند (عمید، ۱۳۷۴، ج ۱: ۱۳۴)

شهید مطهری معتقد است: «استعمال کلمه حجاب در مورد پوشش زن، یک اصطلاح نسبتاً جدید بوده و در قدیم خصوصاً در اصطلاح فقها، کلمه ستر به معنی پوشش به کار می‌رفت. البته معنی شایع لغت حجاب، پرده است و اگر در مورد پوشش بکار برده می‌شود، به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن می‌باشد. همین امر موجب شده که عده زیادی گمان کنند که اسلام خواسته است زن همیشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد (مطهری ۱۳۸۲: ۲۱).

مهندسی فرهنگی

در نقشه مهندسی فرهنگی کشور مصوب شواری عالی انقلاب فرهنگی، مهندسی فرهنگی اینگونه تعریف شده است:

فرایند بازطراحی، اصلاح و ارتقای شئون و مناسبات نظام‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشور بر اساس فرهنگ مهندسی شده با توجه به شرایط، ویژگی‌ها و مقتضیات ملی و جهانی است.

در این نقشه یکی از ویژگی‌های فرهنگ جامعه ایران در افق این چشم‌انداز ۱۴۰۴، این چنین خواهد بود:

فرهنگی؛ عامل به احکام و مناسک دینی، مأنوس با قرآن کریم، برخوردار از سبک زندگی اسلامی- ایرانی، عفت عمومی، امنیت اخلاقی و روانی، نمادها و آیین‌های اسلامی ـ ایرانی؛

در فصل چهارم نقشه مهندسی فرهنگی کشور، چهارمین هدف کلان عبارتست از: «تعمیق فرهنگ عمل به احکام و فروع دین و نهادینه شدن شعائر، نمادها و آیین‌ها به ویژه نماز، امر به معروف و نهی از منکر و عفت عمومی و حجاب»

همچنین در فصل پنجم این نقشه با عنوان اولویت‌های فرهنگی، سومین اولویت اینگونه تبیین شده است: «سبک زندگی اسلامی- ایرانی؛ معماری و شهرسازی اسلامی- ایرانی، عفاف، پوشش و آرایش بر اساس فرهنگ اسلامی- ایرانی، صله رحم و الگوهای تعاملات اجتماعی، خانوادگی و فردی با اولویت کودکان، نوجوانان و زنان»

و در نهایت در فصل راهبردهای نقشه جامع مهندسی فرهنگی کشور این یکی از راهبردها بدین ترتیب است:
«تبیین و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف، پوشش و حجاب اسلامی در مناسبات و ارتباطات اجتماعی»

موارد مذکور بدین دلیل ذکر شد که اولاً اهمیت مقوله حجاب در سطحی است که در اسناد بالادستی کشور جایگاه ویژه ای به خود اختصاص داده و ثانیاً بسیاری از مسئولین امروز فرهنگی نسبت به اینگونه اسناد بالا دستی اطلاعی ندارند.

نکته بسیار مهم اینکه مقوله حجاب نه تنها در این اسناد مورد اشاره قرار گرفته بلکه شورای عالی انقلاب فرهنگی طی دو سال گذشته که موضوع بد حجابی در دانشگاه‌ها به عنوان یک معضل جدی مطرح شد، در «سند دانشگاه اسلامی» مصوب ۲۴/۵/۱۳۹۲ یکی از مباحث اصلی خود را به موضوع حجاب و عفاف اختصاص داد؛ در راهبرد ۱۴ این سند با عنوان «نهادینه سازی فرهنگ عفاف و حجاب» ساماندهی فضای عمومی دانشگاه‌ها و حفظ شئون محیط علمی» ۱۴ اقدام برای عملیاتی نمودن این راهبرد تدوین شده است. که یکی از اقدام‌های آن حمایت از پژوهش‌ها و فعالیت‌های علمی و کاربردی در زمینه عفاف و حجاب در دانشگاه‌ها است (سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی).

دیدگاه مقام معظم رهبری در خصوص مهندسی فرهنگی

با مطالعه بیانات مقام معظم رهبری، مهندسی فرهنگی سه وظیفه مهم یعنی: ارزیابی وضعیت موجود، تعیین فرهنگ آرمانی (یا همان وضعیت مطلوب آرمانی) و ارائه برنامه (یا همان تعیین چگونگی رسیدن به وضعیت مطلوب) را برعهده دارد.

در مهندسی فرهنگ، هدف ارائه طرح و برنامه ای جامعه و فراگیر همراه با نگاه و دیدی فرهنگی به تمامی حوزه‌ها و فعالیت‌ها در حیطه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است. (دکتر حسن روحانی (۱۳۸۷)، مهندسی فرهنگی از نظر تا عمل، مجله راهبرد شماره ۴۷)

حلقه مفقوده مهندسی فرهنگی حجاب در دانشگاه‌ها

با توجه به دیدگاه‌های رهبر انقلاب، آنچه در چند سال اخیر به عنوان یک حلقه مفقوده در حوزه حجاب مطرح بوده، حلقه اولی است که معظم له به آن اشاره نموده‌اند؛ یعنی ارزیابی وضعیت موجود.

متاسفانه متولیان دانشگاه‌ها برای ارزیابی وضع موجود به نگاه صرف به ظواهر پوشش دانشجویان بسنده کرده و از بررسی دقیق دیدگاه‌های ذهنی دانشجویان غفلت نموده‌اند. پژوهشی که نگارنده به عنوان اولین پژوهش کابردی با جامعه اماری بالا در دانشگاه‌های کشور و با مطالعه موردی دانشگاه حکیم سبزواری داشته است حاکی از وجود مشکلات جدی در دیدگاه‌های دانشجویانِ حتی با حجاب در خصوص مقوله حجاب است.
دیدگاه‌هایی که در برخی دانشجویان تأثیر عملی داشته و در برخی دانشجویان به خاطر شرایط اجتماعی هنوز بروز و ظهور عملی (به صورت بدحجابی) پیدا نکرده است.

لذا اولین گام در رفع این معضل انجام پژوهش‌های کاربردی در جهت آگاهی از دیدگاه‌های دانشجویان در خصوص ابعاد حجاب (اعم از اعتقاد به حجاب، اعتقاد به احکام حجاب، عمل به احکام حجاب، اگاهی از فلسفه حجاب در اسلام و...) است. بدیهست آگاهی هر چه بیشتر در این زمینه، می‌تواند در ارائه راهکارهای صحیح و جامع در چارچوب مهندسی فرهنگی نقش اساسی ایفا نماید. همچنین بر اساس نتایج برخی تحقیقات علمی نگارنده و البته با مطالعه مقالات متعدد این نکته حائز اهمیت کشف گردیده که متاسفانه دانشجویان در جوزه دینداری بالاخص در بعد اعتقادی دچار مشکلات جدی شده‌اند. که این مسئله می‌تواند تاثیرات فزاینده ای بر همه ابعاد دینداری ایشان داشته باشد. لذا می‌بایست در جهت رفع این معضل نیز برنامه ریزی دقیقی انجام شود.

امید است نگاه علمی و مهندسی شده به مقوله حجاب و عفاف ابتدا در جامعه علمی و دانشگاهی کشور و سپس در سطح دستگاه‌های ذیربط مورد توجه قرار گیرد تا بتوانیم گام‌های صحیح و دقیق برای رفع معضل بدحجابی برداریم.

نکته ای لازم است به آن توجه ویژه شود این است که در کنار توجه به مقوله مهندسی فرهنگی، نگاه سیستمی به مقولات فرهنگی بسیار حائز اهمیت است که سعی می‌شود به یاری خدا در فرصت‌های بعدی در خصوص آن مطالبی به رشته تحریر درآید.
Share/Save/Bookmark


۱۳۹۴-۰۵-۲۸ ۰۰:۴۵:۵۸
مهندسی فرهنگی هم خوب برای بعضیها نون وآب شد (36007)
 
نگران
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۴-۰۶-۲۶ ۰۶:۳۵:۳۶
نگاه جالبی به مقوله حجاب دارند. امیدوارم اجرایی هم بشه. وضع دانشگاه حکیم و آزاد افتضاح شده. (36654)